Dừa xiêm Tuần Lễ (xã Đại Lãnh) từ lâu được người dân, du khách biết đến bởi vị ngọt thanh mát, trở thành cây trồng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân. Tháng 8-2026, sản phẩm “Dừa xiêm Tuần Lễ - Vạn Thọ” chính thức được công bố nhãn hiệu tập thể, mở ra cơ hội nâng cao giá trị và phát triển thị trường. Thế nhưng, vùng dừa nơi đây đang bị sâu đầu đen gây hại, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và thu nhập của người dân.

Sâu bệnh gây thiệt hại nặng 

Những ngày giữa tháng 9, tại nhiều vườn dừa ở thôn Tuần Lễ, những tàu lá chuyển màu nâu, cháy khô. Có những cây bị hại từ các tàu lá già phía dưới rồi lan dần lên phía trên khiến tán dừa xơ xác. Ông Trần Nhựt (thôn Tuần Lễ) cho biết, gia đình ông có khoảng 6.000m2 trồng dừa, với khoảng 200 cây đang vào độ thu hoạch bị sâu bệnh. Dừa bị sâu bệnh khiến thu nhập từ cây trồng này bị giảm xuống một nửa. Không chỉ vậy, sâu bệnh có nguy cơ lây lan khiến ông rất lo lắng và đã báo chính quyền địa phương để sớm có giải pháp xử lý.

Đại diện Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Ninh Hòa - Vạn Ninh và địa phương kiểm tra tình hình sâu bệnh trên cây dừa.

Theo thống kê của địa phương, thôn Tuần Lễ có 579/721 hộ trồng dừa, với tổng diện tích khoảng 30ha, tương ứng khoảng 10.500 cây. Qua kiểm tra, khảo sát, 18 hộ có diện tích trồng lớn bị ảnh hưởng nặng, với khoảng 4,7ha, tương ứng 1.567 cây. Trước khi sâu bệnh xuất hiện, bình quân mỗi hộ trong nhóm này có nguồn thu từ dừa khoảng 8 - 10 triệu đồng/tháng, hiện tại chỉ còn khoảng 4 triệu đồng/tháng.

Qua kiểm tra thực tế, UBND xã Đại Lãnh ghi nhận sâu hại có chiều hướng lây lan giữa các vườn. Lá dừa bị cạo phần biểu bì phía dưới, xuất hiện các vệt nâu, sau đó cháy sém, khô héo; sâu non nhả tơ tạo thành tổ để ẩn nấp. Địa phương từng đánh giá khoảng 70 - 80% số cây có biểu hiện bị ảnh hưởng ở các mức độ khác nhau và đã đề nghị cơ quan chuyên môn của tỉnh khẩn trương khảo sát, xác định chính xác tác nhân gây hại.

Ngày 15-9, Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Ninh Hòa - Vạn Ninh phối hợp với UBND xã Đại Lãnh kiểm tra thực tế các vườn dừa. Kết quả xác định trên tổng diện tích khoảng 30ha, có 4,7ha nhiễm bệnh ở mức trung bình và nặng, chủ yếu là dừa trên 10 năm tuổi; 25,3ha còn lại nhiễm nhẹ. Tác nhân gây hại chính được xác định là sâu đầu đen. Loại sâu này gây hại từ các tàu lá già phía dưới, sau đó tiến dần lên lá trưởng thành, lá non trên ngọn và cả vỏ trái. Sâu ăn phần xanh ở mặt dưới lá, đồng thời nhả tơ kết hai mép lá thành nơi ẩn nấp nên việc phòng trừ gặp nhiều khó khăn. Khi bị hại nặng, tàu lá cháy khô, khả năng quang hợp giảm mạnh, có thể làm rụng trái non, thậm chí khiến cây chết nếu không xử lý kịp thời. Nếu sâu đầu đen tiếp tục phát tán, thiệt hại có thể không dừng ở 18 hộ đang bị ảnh hưởng nặng mà tác động đến cả vùng trồng.

Bảo vệ vùng dừa gắn với giữ thương hiệu

Ông Võ Đình Cháu - Phó Chủ tịch UBND xã Đại Lãnh cho biết, dịch hại xuất hiện đúng vào thời điểm cây dừa xiêm Tuần Lễ đang có cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm. Ngày 7-8, nhãn hiệu tập thể “Dừa xiêm Tuần Lễ - Vạn Thọ” được công bố cùng với nhãn hiệu tập thể “Tỏi Vạn Ninh”. Sản phẩm dừa đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận số 589209 theo Quyết định số 1610 ngày 9-1-2026; Hội Nông dân xã Đại Lãnh là đơn vị chủ sở hữu nhãn hiệu. Việc được bảo hộ nhãn hiệu tập thể tạo cơ sở để quản lý, chuẩn hóa sản xuất, quảng bá sản phẩm và mở rộng thị trường.

Một vườn dừa của người dân bị sâu đầu đen gây thiệt hại.

Qua kiểm tra xác định sâu đầu đen hại dừa.

Theo định hướng được đưa ra khi công bố nhãn hiệu, các đơn vị liên quan sẽ tiếp tục xây dựng bộ máy quản lý, khai thác và phát triển nhãn hiệu một cách bài bản, qua đó hướng đến nâng cao giá trị kinh tế cho người sản xuất. Chính vì vậy, xử lý sâu đầu đen lúc này không chỉ đơn thuần là cứu những cây dừa đang bị sâu bệnh mà còn liên quan trực tiếp đến việc giữ vùng nguyên liệu và chất lượng sản phẩm mang nhãn hiệu tập thể.

Trước mắt, cơ quan chuyên môn hướng dẫn người dân khẩn trương cắt tỉa những tàu lá bị hư hại nặng, gom lá ra khỏi vườn để tiêu hủy; vệ sinh vườn, phát quang tạo độ thông thoáng. Đặc biệt, không vận chuyển cây dừa giống, lá dừa hoặc các bộ phận của cây bị sâu gây hại ra khỏi thôn nhằm hạn chế nguy cơ phát tán lây lan sâu bệnh. Đối với biện pháp sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, do cây dừa cao, tán dày và sâu thường ẩn ở mặt dưới lá trong tổ tơ nên cơ quan chuyên môn khuyến cáo sử dụng thiết bị phun áp lực phù hợp để thuốc tiếp xúc được vị trí sâu trú ẩn; việc sử dụng thuốc phải đúng hướng dẫn, đúng liều lượng và luân phiên hoạt chất nhằm hạn chế nguy cơ kháng thuốc. Việc phòng trừ cần được tiến hành đồng loạt trên toàn vùng trồng, thay vì từng hộ tự xử lý riêng lẻ. Trạm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Ninh Hòa - Vạn Ninh đề nghị địa phương thông tin rộng rãi quy trình phòng trừ sâu bệnh, tổ chức tập huấn cho người dân; theo dõi sát diễn biến tình hình sâu bệnh. Cán bộ kỹ thuật bám địa bàn để hướng dẫn nông dân và tổng hợp tình hình, tham mưu cơ quan chuyên môn có biện pháp hỗ trợ tiếp theo.

Về lâu dài đặt ra yêu cầu tổ chức lại vùng trồng sau khi dừa xiêm Tuần Lễ đã có nhãn hiệu tập thể. Ngoài kiểm soát dịch hại, địa phương và người dân cần từng bước xây dựng quy trình chăm sóc thống nhất, quản lý cây giống, theo dõi sâu bệnh thường xuyên, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và liên kết các hộ trồng dừa. Khi vùng nguyên liệu được quản lý tốt, nhãn hiệu tập thể mới thực sự nâng giá trị sản phẩm. Bảo vệ dừa xiêm Tuần Lễ cũng chính là bảo vệ sinh kế của một cộng đồng dân cư. Nhãn hiệu đã có, nhiệm vụ cấp thiết hiện nay là khoanh vùng, kiểm soát sâu đầu đen, phục hồi những vườn bị ảnh hưởng và xây dựng vùng dừa khỏe mạnh, ổn định để thương hiệu “Dừa xiêm Tuần Lễ - Vạn Thọ” có thể phát triển bền vững.